Wprowadzenie
Uchwała Krajowego Prowidu Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN), podjęta 22 czerwca 1990 roku, jest dokumentem, który wzbudza wiele kontrowersji i emocji w kontekście stosunków polsko-ukraińskich. Chociaż uchwała nie została oficjalnie potwierdzona, jej treść wskazuje na wyraźne antypolskie nastawienie oraz ambitne cele polityczne ukraińskich nacjonalistów w czasie, gdy Polska zaczynała swoją drogę ku demokratyzacji i odzyskiwaniu suwerenności po czasach dominacji ZSRR. Niniejszy artykuł ma na celu przybliżenie treści uchwały oraz jej kontekstu historycznego, a także zbadanie jej wpływu na relacje między Polską a Ukrainą.
Kontekst historyczny
Na początku lat 90. XX wieku Europa Środkowo-Wschodnia przechodziła znaczące zmiany polityczne. ZSRR tracił swoje wpływy, a kraje takie jak Polska i Ukraina starały się odnaleźć własną tożsamość narodową i polityczną. W tym okresie Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów, która miała swoje korzenie w latach 30. XX wieku, próbowała zyskać na znaczeniu jako reprezentant ukraińskiego narodu. Uchwała z 1990 roku miała na celu określenie polityki OUN wobec Polski oraz wzmocnienie pozycji Ukrainy na arenie międzynarodowej.
Treść uchwały
Uchwała składa się z wielu punktów, które obrazują ambicje i postawy OUN w stosunku do Polski. Wśród głównych tez wymienia się żądanie jednostronnego uznania przez Polskę, że nie będzie wysuwać żadnych roszczeń terytorialnych wobec Ukrainy. Tego rodzaju postulat miał na celu ugruntowanie niezależności Ukrainy oraz podkreślenie jej suwerenności w obliczu polskich roszczeń historycznych.
Postulaty kulturowe i historyczne
W uchwale znalazły się również wezwania do uznania ukraińskich bohaterów narodowych, takich jak Stepan Bandera czy Roman Szuchewycz. OUN postulowało szerzenie ich kultu poprzez upamiętnianie ich postaci w przestrzeni publicznej, co miało na celu umocnienie ukraińskiej tożsamości narodowej. Przykłady takich działań obejmowały nadawanie imienia Bandery szkołom czy pomnikom oraz propagowanie ich idei jako symboli walki o niepodległość Ukrainy.
Relacje z Polskim Kościołem Katolickim
Uchwała zawiera także postulaty dotyczące Kościoła katolickiego w Polsce, w tym zwrot katedry ukraińskiej w Przemyślu dla Ukraińskiej Katolickiej Cerkwi. To wezwanie miało na celu umocnienie obecności ukraińskiego duchowieństwa oraz zakładanie biskupstw w regionach zamieszkałych przez Ukraińców. Działania te były częścią szerszej strategii mającej na celu osłabienie wpływów Polski oraz zwiększenie znaczenia Ukrainy w regionie.
Strategia osłabiania Polski
Jednym z bardziej drastycznych postulatów uchwały było dążenie do osłabienia Polski jako państwa. W dokumentach pojawia się sugestia, że przyszłość Ukrainy jest związana z dekompozycją polskiego państwa. OUN widział Polskę jako potencjalne zagrożenie, które należy neutralizować poprzez różnorodne działania polityczne i społeczne. Tego rodzaju strategia była zgodna z ideologią nacjonalistyczną OUN, która opierała się na przekonaniu o wyższości narodu ukraińskiego i jego prawie do samostanowienia.
Reakcje i kontrowersje
Uchwała z 1990 roku wywołała mieszane reakcje zarówno w Polsce, jak i na Ukrainie. W Polsce dokument był traktowany jako przykład antypolskiej propagandy ze strony ukraińskich nacjonalistów. Wzbudzał obawy o możliwe napięcia między oboma narodami oraz o powrót trudnej historii związanej z konfliktami etnicznymi w przeszłości.
Z drugiej strony, część ukraińskiego społeczeństwa postrzegała uchwałę jako manifest dążeń do uzyskania pełnej niezależności od Polski i uznania swojej odrębności kulturowej oraz politycznej. Kontrowersje związane z tym dokumentem nie tylko dotyczyły jego treści, ale także rzekomego autorstwa Edwarda Prusa, które zmieniało sposób postrzegania OUN jako organizacji działającej na rzecz Ukrainy.
Zakończenie
Uchwała Krajowego Prowidu OUN z 22 czerwca 1990 roku stanowi ważny element w historii stosunków polsko-ukraińskich oraz w kształtowaniu tożsamości narodowej obu krajów. Dokument ten ilustruje ambicje ukraińskich nacjonalistów wobec Polski oraz ich dążenie do umocnienia pozycji Ukrainy w regionie po zakończeniu zimnej wojny. Mimo że uchwała nie została formalnie uznana przez OUN ani potwierdzona przez inne źródła, jej treść nadal budzi żywe zainteresowanie badaczy oraz polityków obu krajów. Relacje pomiędzy Polską a Ukrainą pozostają dynamiczne i skomplikowane, a historia taka jak ta pokazuje, jak ważne jest zrozumienie kontekstu historycznego dla przyszłych relacji między tymi dwoma narodami.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).